قريش صحنه گردان غائله شدند واز كوه سرازير گشته ، موها را پريشان وگريبان‌ها را چاك كردند وبا پستان‌هاى برهنه وفريادهاى جنون‌آميز ، فراريان خود را بازگرداندند وحملهء مجدّد دشمن آغاز شد ! اين نخستين عامل شكست مسلمانان بود . دوّمين عاملىكه در شكست سپاه اسلام نقش داشت ، خبر كشته شدنِ پيامبرخدا صلى الله عليه وآله بود . در گرماگرم جنگ ودرگيرى ، كه پيامبر مجروح شد ودر گودالى افتاد ، « سراقه » فرياد برآورد : « محمّد كشته شد ! » اين خبر در ميان سپاه شرك ودر جبههء پريشان مسلمانان به سرعتِ برق پيچيد وموجب شكست روحيهء مسلمانان وتقويت روحي مشركان گرديد . اينجا بود كه گروهى از مسلمانان دست به عقب‌نشينى زدند وفرارشان آغاز شد وبه گفتهء « ابن عقبه » در ميان اين گروه ، آنچنان سردرگمى واز هم‌گسيختگى به وجود آمد كه به جاى دشمن ، به خودىها حمله مىكردند وبرادر مسلمان خود را مجروح مىساختند . « 1 » مورّخان ، از جمله طبري ، صحنهء اين مرحله از جنگ را چنين توصيف مىكند : « مسلمانان با پديد آمدن شكست وشايعهء كشته شدن پيامبرخدا صلى الله عليه وآله ، به سه گروه تقسيم شدند : تعدادى مجروح شده واز كار افتادند . بعضي استقامت ورزيدند تا به شهادت رسيدند

--> ( 1 ) . سمهودى ، وفاء الوفا ، ج 1 ، ص 286